Meer achtergrond · Vrouwengezondheid

Vrouwengezondheid & de grenzen van objectief kijken

 Marleen Andela  •   14 september 2026

± 7 minuten leestijd

In de medische wetenschap staan objectiviteit en klinische reproduceerbaarheid hoog aangeschreven: een onderzoeksexperiment dat door iedereen, op elk moment, hetzelfde resultaat oplevert. Het mannenlichaam, met zijn relatief stabiele hormoonhuishouding, past goed in dat ideaal. Het vrouwenlichaam, met haar wisselende hormooncyclus, is lastiger op die manier te meten. Dit werd daarom lange tijd gezien als storend voor objectief onderzoek, in plaats van als een normale, biologische realiteit die evengoed onderzoek verdient.

Een sluier van objectiviteit

Een objectieve blik is wat de medische wetenschap mogelijk maakt. En daar valt veel voor te zeggen: kijk naar de kwaliteit van ons medisch systeem, naar alle ziekten die dankzij de nuchtere, objectieve blik van de wetenschap genezen kunnen worden. Toch blijkt alleen helaas in de praktijk dat sommige objectiviteit er meer toe doet dan andere. Medicijnen worden bijvoorbeeld nog altijd vooral getest op mannen: in de dierstudies die aan medicijnontwikkeling voorafgaan, wordt slechts in een klein deel van de gevallen ook met vrouwelijke dieren gewerkt.1 Ditzelfde patroon is terug te zien in onderzoeksbudgetten: wereldwijd ging in 2020 slechts 5% van al het onderzoeksgeld naar vrouwspecifieke gezondheid, waarvan het grootste deel naar vruchtbaarheid en vrouwenkanker ging.2 Hart- en vaatziekten zijn wereldwijd doodsoorzaak nummer één onder vrouwen3, en toch concludeerde een internationale Lancet-commissie in 2021 dat hart- en vaatziekten bij vrouwen wereldwijd structureel worden onderdiagnosticeerd, onderbehandeld én onderonderzocht.4 Een aandoening als ANOCA, angina zonder vernauwde kransslagaders, die vooral bij vrouwen voorkomt, bleef daardoor lang onderbelicht: ze is niet zichtbaar op een standaard hartkatheterisatie, en werd daarom vaak gemist.5

Kritiek van andere aard is te vinden bij auteur Kathryn Montgomery, die in haar boek How Doctors Think betoogt dat geneeskunde juíst geen zuivere wetenschap is.6 Wat een arts werkelijk doet, lijkt volgens haar meer op vakmanschap: het scherp kunnen inschatten en duiden van de mens die voor hem of haar zit. Dat is misschien niet toevallig ook hoe een kunstenaar te werk gaat: met geoefend gevoel, in plaats van met een vast protocol. Toch is dit in medische kringen vaak een ondergeschoven waarde: men gaat liever prat op de eigen wetenschappelijke objectiviteit. En juíst in de ontkenning van het menselijke aspect van het medisch handelen zitten grote valkuilen.

Complexiteitswetenschapper Jean Boulton wijst op een andere systematische denkfout. Wanneer het menselijk lichaam, iets dat voortdurend in proces is en in ontwikkeling, behandeld wordt als een machine — als een object waarvan de mechanieken onder alle omstandigheden hetzelfde blijven — dan heeft dat volgens haar niet zoveel meer met wetenschap te maken. Want het is namelijk niet wetenschappelijk om de feitelijke factoren die ook mee spelen zomaar te negeren. Dat soort overdreven geloof in objectiviteit wordt dan eerder een dogma. Zij wijst erop dat dit ook wel “scientisme” wordt genoemd.7

“Het zal wel psychisch zijn”

Soms doen artsen, vanuit het kader van wetenschappelijke objectiviteit, aannames die zich eigenlijk helemaal niet goed wetenschappelijk laten onderbouwen. Want een wetenschapper moet heel precies zijn, en geen aannames doen die niet goed met concrete bewijzen te onderbouwen zijn. Toch gebeurt dit soms wél. Dit soort aannames kunnen gebaseerd zijn op onterechte beoordelingen over de patiënt. Dit leidt dan tot misdiagnoses, waarvan we weten dat die vaker voorkomen bij vrouwen. Bijvoorbeeld bij hartklachten. Wanneer vrouwen verkeerd gediagnosticeerd worden leidt onvermijdelijk tot meer voortijdige sterfte.

Verkeerde aannames kunnen voortkomen uit stigma’s, vooroordelen, of uit een kennislacune. Er kan ook iets anders meespelen: een onbewuste neiging om het eigen onvermogen buiten het eigen bewustzijn te houden. Of het onvermogen van de medische traditie als geheel. Op zo’n moment kan het verlangen naar objectiviteit zelf omslaan in een vorm van magisch denken: een onjuist klinisch waardeoordeel dat zich voordoet als wetenschappelijk onderbouwd en objectief. Dat ontstaat vanuit de wens om grip te krijgen op de situatie, maar zelf verder eigenlijk niet meer zoveel met de realiteit te maken heeft.

Een theorie die zichzelf als onveranderlijk, allesomvattend en een hogere waarheid beschouwt, kan nooit een vervanging zijn voor wat cyclisch is en voortdurend verandert: het leven zelf. De vrouw zelf. De vrouw, als brenger van leven, en de complexe biologie die dit mogelijk maakt. Zij bezit haar eigen waarheid.

Misschien is het daarom realistischer om iets bescheidener te zijn over de mogelijkheden en de grenzen van de wetenschappelijke methode. Zeker wanneer het gaat om vrouwengezondheid. Want niet voldoende onderzocht betekent niet automatisch hetzelfde als psychisch. En zoals wetenschapper Stacy Sims eens zei: een vrouw is geen kleine man. Dat betekent dat je haar niet zomaar medicijnen kunt geven die je alleen op de man onderzocht hebt, maar dan alleen in een wat kleinere dosis. Je kunt je überhaubt afvragen of dat wel zo wetenschappelijk en objectief is.

Ook het idee dat de moderne wetenschap als eerste iets werkelijk begrepen heeft, dat zou wel eens een verkapte vorm van hoogmoed kunnen zijn. Alsof duizenden jaren aandachtige medische observaties uit andere culturen er niet toe deden, simpelweg omdat ze geen laboratorium hadden waarin dingen vanuit een objectieve blik konden worden uitgezocht.

Bovendien: de medische realiteit van een vrouw is anders dan die van een man. Dat hoef je niet eens per se objectief te kunnen verklaren. Dat is een waarheid als een koe.

Verschillen tussen mannen en vrouwen, bekeken vanuit de Chinese geneeskunde

De Chinese geneeskunde erkende het verschil tussen man en vrouw al tweeduizend jaar geleden. Sterker nog: het staat in het allereerste hoofdstuk van haar belangrijkste grondtekst. Die tekst heet de Suwen, en vormt samen met de Lingshu de Huangdi Neijing — de “Inwendige Klassieker van de Gele Keizer”, het oudste en meest gezaghebbende standaardwerk van de Chinese geneeskunde, samengesteld rond het begin van onze jaartelling. En juist dat openingshoofdstuk beschrijft hoe de interne levenscycli van mannen en vrouwen onderling verschillen: dat het leven van een vrouw zich voltrekt in stappen van zeven jaar, en dat van een man in stappen van acht. De zorg voor vrouwen is in de Chinese geneeskunde dus vanaf het eerste begin een eigen verhaal.11

Oude medische teksten zoals de Suwen kunnen daarmee een uniek licht werpen op ziekteverschillen tussen mannen en vrouwen. Uiteindelijk is vrouwengezondheid iets dat niet alleen ten bate is van vrouwen. Een groter begrip leidt tot een completer beeld van het totaalplaatje. Ook mannen kunnen daar uiteindelijk baat bij hebben.

Bronnen
  • 1. Vrouwelijke proefdieren werden in slechts 9% van de farmacodynamische studies gebruikt in EMA-dossiers (2011–2015). Andere bronnen noemen dat ongeveer 80% van de preklinische studies uitsluitend mannelijke dieren gebruikt. EMA-dossieranalyse, 2021; Applied Clinical Trials Online, 2026.
  • 2. Wereldwijd ging in 2020 slechts 5% van het totale R&D-budget voor gezondheidsonderzoek naar vrouwspecifieke gezondheid. Nature Reviews Bioengineering, Funding research on women’s health, 2024.
  • 3. Hart- en vaatziekten zijn wereldwijd doodsoorzaak nummer één onder vrouwen, verantwoordelijk voor ongeveer een derde van alle sterfgevallen bij vrouwen. Vogel B. e.a. (World Heart Federation), The Lancet women and cardiovascular disease Commission, 2021.
  • 4. Hart- en vaatziekten blijven wereldwijd onderdiagnosticeerd, onderbehandeld en onderonderzocht bij vrouwen (43% van alle sterfgevallen door ischemische hartziekte in 2020 betrof vrouwen, WHO). The Lancet Women and Cardiovascular Disease Commission, 2021.
  • 5. ANOCA (angina zonder vernauwde kransslagaders) treft vooral vrouwen en wordt vaak gemist omdat het niet zichtbaar is op een standaard hartkatheterisatie. British Heart Foundation, 2026.
  • 6. Montgomery K., How Doctors Think: Clinical Judgment and the Practice of Medicine, Oxford University Press, 2005/2006.
  • 7. Boulton J., The Dao of Complexity: Making Sense and Making Waves in Turbulent Times, De Gruyter, 2024.
  • 8. Wittekoek J., Het vrouwenhart (o.a. over het principe ‘ken je getallen’ — bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker — en over de versnipperde, verzuilde inrichting van de reguliere zorg voor vrouwen).
  • 9. Van der Zanden M., Diagnostic Delay in Endometriosis, proefschrift Radboud Universiteit, 2019.
  • 10. Ervaringsverhaal, publiekelijk gedeeld via Stichting Voices for Women: ‘Ik heb een euthanasietraject aangevraagd’, voicesforwomen.nl, 2025.
  • 11. De ontwikkelingscycli van zeven jaar (vrouw) en acht jaar (man) staan in het eerste hoofdstuk van de Suwen. Huangdi Neijing Suwen, hoofdstuk 1; zie o.a. Unschuld P.U., Huang Di Nei Jing Su Wen.

In de praktijk

Dit artikel is bedoeld om het bredere plaatje te schetsen. Wilt u meer weten over de praktische kant van acupunctuur ter ondersteuning van de vrouwengezondheid? Kijk dan op de pagina Vrouwengezondheid.

Scroll naar boven