Meer achtergrond · Wat is acupunctuur?

Wat zegt de wetenschap over acupunctuur?

 Marleen Andela  •   14 september 2026

± 9 minuten leestijd

Er wordt veel onderzoek naar acupunctuur gedaan. Daarbij zijn twee grote vragen te onderscheiden: wérkt het? en hóe werkt het? De vraag of het werkt, wordt getest met grootschalige klinische trials. De vraag hoe het werkt, is vooral een vraag naar de onderliggende biologie: onderzoek naar het lichaam zelf, naar zenuwen, weefsel en lichaamseigen stoffen. Dát acupunctuur werkt, daar komt inmiddels steeds meer bewijs voor. Maar hóe het werkt, dat blijft vooralsnog een mysterie.

Werkt acupunctuur?

Voor sommige klachten is het bewijs inmiddels sterk. Voor andere is het voorzichtig positief. Een paar voorbeelden:

een medische mevrouw legt iets uit
  • Langdurige pijn — hier is het bewijs het sterkst. Een grote analyse van bijna 18.000 mensen (met rug- en nekpijn, artrose en langdurige hoofdpijn) liet zien dat acupunctuur de pijn meer verminderde dan een nepbehandeling.¹
  • Migraine — acupunctuur kan het aantal migraineaanvallen verminderen. Het werkt daarbij minstens zo goed als medicijnen die aanvallen moeten voorkomen.²
  • Spanningshoofdpijn — mensen die acupunctuur naast de gewone zorg kregen, hadden veel vaker minder hoofdpijn. Bij ongeveer 48 van de 100 mensen halveerde de hoofdpijn, tegenover 17 van de 100 bij alleen de gewone zorg.³
  • Misselijkheid en braken na een operatie — een prik op een punt aan de binnenkant van de pols helpt hiertegen, ongeveer even goed als medicijnen tegen misselijkheid.⁴
  • Opvliegers in de overgang — hier is het bewijs minder sterk, maar acupunctuur kan opvliegers wel minder hevig maken.⁵
  • Menstruatiepijn — ook hier is het bewijs nog beperkt, maar meerdere onderzoeken wijzen op minder pijn.⁶

Dit bewijs laat vooral zien dát acupunctuur werkt, en veel minder hóe. En hoe belangrijk zulk onderzoek ook is, het doet maar ten dele recht aan de praktijk. Want acupunctuur is in de kern een ervaringsgerichte geneeskunde — en juist dat laat zich niet zo makkelijk in een onderzoek vangen. (Zie ook het kopje “wetenschap versus acupunctuur”).

Wetenschap versus acupunctuur

Is acupunctuur onzin, omdat we niet precies weten hoe het werkt?

We weten niet precies hoe acupunctuur werkt. Voor sommige mensen is dat genoeg reden om acupunctuur af te doen als onzin. Maar toch er zit een verschil tussen “niet wetenschappelijk te verklaren” en “werkt niet”.

Dat verschil laat zich verklaren in de manier van kijken. Wetenschap zoekt vooral naar constante wetten: naar een oorzaak en gevolg die altijd en overal gelden, los van de context die in iedere situatie verschillend kan zijn. De Chinese geneeskunde werkt anders. Het is vooral een ervaringsleer: het kijkt niet naar wat altijd hetzelfde blijft – vaste wetmatigheden dus, maar juist naar wat bij ieder mens en elk moment weer anders is. Dat zijn twee verschillende kennissystemen, elk met hun eigen regels. En allebei zijn het uiteindelijk modellen: manieren om de werkelijkheid te verklaren. Het ene is daarmee niet beter dan het andere. Het is een ánder soort kennis.

Wie acupunctuur tóch volledig in een wetenschappelijk model wil persen, loopt het risico om het kind met het badwater weg te gooien. Dan blijft er iets over dat geen van beide meer is: geen echte wetenschap, en ook geen zuivere ervaringsleer. Zo hou je eigenlijk het slechtste van beide over.

Neem het wetenschappelijk onderzoek Misselijkheid en braken na een operatie. Een prik op een punt aan de binnenkant van de pols helpt hiertegen, ongeveer even goed als medicijnen tegen misselijkheid⁴ Daarbij ging het om een punt op de pols: P-6. Dit punt staat ook bekend om de werking bij wagenziekte. Bij de drogist kun je er zelfs armbandjes voor kopen, die dit punt de hele tijd stimuleren om de misselijkheid te verminderen.

Toch zijn er ook mensen bij wie dit punt juist niets doet. Zo iemand zou in een acupunctuurpraktijk verder onderzocht kunnen worden. De acupuncturist voelt de pols en palpeert (voelt en drukt) bepaalde plekken op het lichaam, om te achterhalen waaróm het punt geen effect heeft. Misschien prikt zij een ander punt aan om te kijken of dat de misselijkheid wél vermindert. Daarna vraagt zij hoe het gaat, voelt opnieuw de pols, en bekijkt of er nog meer nodig is.

In een grootschalige medische trial kan dat niet. Zo’n onderzoek is er juist op gebouwd om te bewijzen wat voor iedereen in alle situaties geldt. Daarom kiezen onderzoekers één vast punt, of een vaste combinatie van punten — in dit geval P-6. Maar voor iemand bij wie P-6 niet werkt, is misschien een heel ander punt nodig. Een punt op het hoofd, op de buik, of zelfs op de kleine teen. Misschien juist het punt waar in zo’n groot onderzoek nooit aan gedacht is.

In grootschalige onderzoeken wordt dan soms weinig verschil gemeten tussen echte acupunctuur en nep-acupunctuur. Met de echte acupunctuur wordt het prikken van echt bestaande acupunctuurpunten bedoeld, in dit onderzoek dus P-6. Met de nep-acupunctuur wordt het aanprikken van willekeurige punten bedoeld, die vaak geen echte acupunctuurpunten zijn. Dat er in veel studies weinig verschil zit tussen echte en nep-acupunctuur, lijkt op het eerste gezicht slecht nieuws voor acupunctuur. Je zou er uit kunnen opmaken dat acupunctuur misschien alleen werkt door de positieve verwachting van de patiënt. Dat noemt men het placebo-effect.

Maar denk nog eens aan P-6. Voor veel mensen is dit punt effectief tegen misselijkheid. Maar toch geldt dit láng niet voor iedereen. Werkt een punt bij iemand niet, dan is het voor die persoon eigenlijk net zo willekeurig als een nep-punt. De vraag is in zo’n geval niet of acupunctuur werkt, maar welk punt bij deze persoon wél werkt. En dat laat zich alleen uitzoeken door te kijken wat deze persoon in deze situatie nodig heeft — niet in een grote klinische trial met acupunctuurpunten die voor iedereen hetzelfde zijn.

Acupunctuur laat zich dus niet altijd goed wetenschappelijk bewijzen. Niet per se omdat het niet werkt, wél omdat wetenschappelijk onderzoek een ander kennissysteem hanteert. Het ene model zoekt naar een universele waarheid die altijd voor iedereen geldt. Het andere benadrukt juist dat wat in iedere situatie uniek is en wat blijkt uit de situatie zelf.

Maar als acupunctuur zich moeilijk wetenschappelijk laat uitdrukken, hoe kun je die dan wél beoordelen? Hoe stel je vast of een acupuncturist goed werk levert, en hoe beoordeel je dat zodat je kunt waarborgen dat er geen fouten gemaakt worden? Dat is een lastige vraag. Hoe toets je een geneeskunde die je niet kunt bewijzen aan de hand van een lab uitslag, scan of onder een microscoop, omdat er nog geen sluitende biologische verklaring voor is? En die zich ook niet goed laat testen in grootschalig onderzoek omdat behandeling vraagt om maatwerk? In de paper die Marleen tijdens haar opleiding schreef, gaat zij hier dieper op in. Ze kijkt daarbij naar de geschiedenis van zowel de westerse als de Chinese geneeskunde.

Eigenlijk raakt dit vraagstuk aan een dieper verschil tussen twee kennismodellen: Het objectivisme van de wetenschap en de procesgerichte van de acupunctuur. Op het eerste gezicht lijken ze elkaars tegenpolen. Zijn ze dan vijanden? Dat hoeft niet. Het heeft alleen weinig zin om de één langs de meetlat van de ander te leggen. Acupunctuur toetsen met een wetenschappelijk model is een beetje als de natuurwetten van Newton beoordelen vanuit het daoïsme: dan zeg je al snel dat ze “niet kloppen”, terwijl je er gewoon met een heel andere bril naar kijkt.

Het hoeft dus niet zwart-wit te zijn. Acupunctuur biedt een ander soort kennis dan wetenschap. En beide manieren van kijken hebben hun eigen voor en nadelen. Ze hoeven elkaar niet uit te sluiten, maar kunnen elkaar aanvullen. Acupunctuur is dus niet per se onzin omdat we niet precies weten hoe het werkt. Al is hiermee niet direct het tegendeel bewezen. Een duidelijke verklaring is er simpelweg niet. Hoe acupunctuur werkt, dat is en blijft een mysterie. Toch blijken er heel veel mensen te zijn die er iets aan hebben.

Misschien is acupunctuur zelfs een waardevolle aanvulling, juist omdát het iets biedt wat zich zo moeilijk wetenschappelijk laat uitdrukken. Want acupunctuur is bij uitstek persoonlijk: het is mensenwerk.

Acupunctuur als aanvulling op

Steeds meer artsen en ziekenhuizen zien acupunctuur als een waardevolle aanvulling op de reguliere zorg, vooral bij langdurige pijn.

In grote delen van Oost-Azië hoort acupunctuur er al heel lang gewoon bij. In China zijn er twee soorten geneeskunde naast elkaar: de westerse en de traditionele Chinese geneeskunde, met acupunctuur.“ Allebei horen bij de gewone zorg, en er zijn zelfs aparte ziekenhuizen voor.⁹ In Zuid-Korea betaalt de zorgverzekering acupunctuur.¹⁰ En ook in landen als Japan, Taiwan en Vietnam hoort het bij de gewone zorg.¹¹

Ook in het Westen krijgt acupunctuur steeds meer een plek. In Duitsland betaalt de zorgverzekering acupunctuur al sinds 2007, bij langdurige lage rugpijn en bij pijn in de knie.¹² In het Verenigd Koninkrijk raadt de gezondheidsdienst NICE acupunctuur aan bij bepaalde vormen van langdurige pijn.¹³ En in de Verenigde Staten noemt een grote groep artsen acupunctuur als een van de eerste keuzes bij lage rugpijn, nog vóór pijnmedicijnen.¹⁴

Ook in ziekenhuizen krijgt acupunctuur een plek. In bekende Amerikaanse ziekenhuizen, zoals de Cleveland Clinic en het Memorial Sloan Kettering Cancer Center, hoort acupunctuur bij het behandelaanbod, naast de gewone zorg.¹⁵ In de zorg voor Amerikaanse veteranen wordt acupunctuur aangeboden als alternatief voor zware pijnstillers.¹⁶ Daar is een reden voor. In de VS zijn grote problemen ontstaan met opioïden: sterke pijnstillers waar je verslaafd aan kunt raken. Daarom wordt er gezocht naar behandelingen die niet verslavend zijn.

Ook in de rest van de wereld wint acupunctuur terrein. Van de 194 landen die bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) horen, gebruiken er 170 onder andere acupunctuur.¹⁷ De WHO moedigt landen aan om veilige en goed onderzochte vormen van deze zorg een plek te geven, naast de gewone zorg.¹⁷

Bronnen
  1. Langdurige pijn. In deze grote analyse werden de gegevens van bijna 18.000 mensen samengevoegd. Acupunctuur had een klinisch relevant effect op chronische pijn dat over de tijd aanhield en niet alleen door het placebo-effect te verklaren was. Vickers AJ e.a. (Acupuncture Trialists’ Collaboration), Acupuncture for Chronic Pain: Update of an Individual Patient Data Meta-Analysis, The Journal of Pain, 2018. (sciencedirect.com/science/article/pii/S1526590017307800) ↩
  2. Migraine. De Cochrane-review vond redelijk bewijs dat acupunctuur “minstens niet slechter” is dan gangbare medicijnen om aanvallen te voorkomen. Linde K e.a., Acupuncture for the prevention of episodic migraine, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016 (CD001218). (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6484348) ↩
  3. Spanningshoofdpijn. Bij acupunctuur naast de gewone zorg had ongeveer 48 op de 100 mensen de hoofdpijn minstens gehalveerd, tegenover 17 op de 100 bij alleen de gewone zorg. Linde K e.a., Acupuncture for the prevention of tension-type headache, Cochrane, 2016 (CD007587). (cochrane.org/evidence/CD007587_acupuncture-tension-type-headache) ↩
  4. Misselijkheid. Bij misselijkheid en braken na een operatie is prikken op punt P6 beter dan een nepbehandeling; het lijkt beter te werken dan medicijnen tegen misselijkheid en even goed tegen braken. Ezzo J e.a., samenvatting van Cochrane-reviews, 2006 (PONV-review: Lee A e.a., CD003281). (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16813514) ↩
  5. Opvliegers. Traditionele acupunctuur gaf een duidelijke verbetering van de ernst van opvliegers ten opzichte van nepacupunctuur; het aantal opvliegers en de kwaliteit van leven verschilden niet. Traditional acupuncture for menopausal hot flashes: a systematic review and meta-analysis of RCTs, 2017. (sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S187638201730241X) ↩
  6. Menstruatiepijn. De reviews van hogere kwaliteit rapporteerden positieve resultaten voor pijnverlichting, al was de methodologische kwaliteit van de reviews laag. Acupuncture for Primary Dysmenorrhea: An Overview of Systematic Reviews, 2018. (ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6280308) ↩
  7. Endorfine / lichaamseigen pijnstillers. Acupunctuur prikkelt het zenuwstelsel en stimuleert de afgifte van lichaamseigen stoffen zoals endorfine. Bron: National Geographic – Scientists are finally decoding how acupuncture eases pain (6 mei 2026).↩
  8. Het interstitium. Het interstitium is een netwerk van met vocht gevulde ruimtes in het bindweefsel, uitgebreider beschreven in 2018. Onderzoek liet zien dat een acupunctuurnaald aan het bindweefsel “trekt” en zo een mechanisch signaal geeft; sommige onderzoekers zien hierin een mogelijke verklaring voor de meridianen. Het blijft nadrukkelijk een hypothese. Bron: New York Times Magazine – Inside the Interstitium, the Human Body’s Hidden Pathways (11 mei 2026); Peeples L., PNAS, 2026; Benias et al., Structure and distribution of an unrecognized interstitium in human tissues, Scientific Reports, 2018]. ↩
  9. China. In China zijn de westerse geneeskunde en de traditionele Chinese geneeskunde de twee hoofdstromen van de zorg; TCM-ziekenhuizen vormen ongeveer 14% van alle ziekenhuizen. Traditional Chinese medicine in the Chinese health care system, 2020. (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7114631) ↩
  10. Zuid-Korea. De Zuid-Koreaanse nationale zorgverzekering dekt acupunctuur en moxa voor alle behandeldoelen. Park e.a., Traditional Medicine in China, Korea, and Japan, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2012; Health Policy and Planning, 2018. ↩
  11. Oost-Azië. Het opnemen van traditionele geneeskunde in het zorgsysteem is gebruikelijk in Oost-Aziatische landen zoals China, Vietnam, Taiwan en Japan. A comparative study of the traditional medicine systems of South Korea and Taiwan, 2021. (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7903058) ↩
  12. Duitsland. Acupunctuur wordt sinds 2007 door de wettelijke zorgverzekering vergoed, beperkt tot chronische lage rugpijn en kniepijn bij artrose (besluit van het Federaal Gemengd Comité, G-BA). Gesundheitswesen, 2016. ↩
  13. Verenigd Koninkrijk (NICE). NICE-richtlijn NG193, Chronic pain (primary and secondary) in over 16s, 2021. ↩
  14. Verenigde Staten (ACP). Het American College of Physicians beveelt acupunctuur aan als eerstelijnsbehandeling bij (sub)acute en chronische lage rugpijn. Qaseem A. e.a., Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain, Annals of Internal Medicine, 2017. ↩
  15. Ziekenhuizen (VS). Cleveland Clinic (Center for Integrative & Lifestyle Medicine) en Memorial Sloan Kettering Cancer Center (Integrative Medicine Service) bieden acupunctuur aan binnen de patiëntenzorg. ↩
  16. Veteranenzorg (VS). Acupunctuur wordt aanbevolen als onderdeel van brede pijnzorg door onder meer de Amerikaanse FDA, AHRQ, HHS en de Joint Commission; in de veteranenzorg wordt het ingezet als alternatief voor opioïden. Reddy KP, Drake DF, Kligler B, Acupuncture and Whole Health in the Veterans Administration, 2018. ↩
  17. WHO. 170 van de 194 WHO-lidstaten rapporteren gebruik van onder andere acupunctuur; de WHO stimuleert integratie van veilige, onderbouwde traditionele geneeskunde in nationale zorgsystemen. WHO, Traditional Medicine Global Summit (2023) en WHO global report on TCIM (2024). ↩

In de praktijk

Dit is een aanvullend achtergrond artikel. Wilt u weten hoe acupunctuur in de praktijk werkt? Kijk dan op de pagina Wat is acupunctuur?

Scroll naar boven