Meer achtergrond · Onbegrepen klachten

Het model en de werkelijkheid — over onbegrepen klachten

 Marleen Andela  •   14 september 2026

± 4 minuten leestijd

In onze samenleving weegt wetenschappelijk bewijs zwaar. Wat concreet bewezen kan worden, doet als snel het meest ter zake. En daar valt veel voor te zeggen: kijk naar ons medisch systeem, naar alle ziekten die dankzij de nuchtere, objectieve blik van de wetenschap genezen kunnen worden. Toch zit er soms ook een keerzijde aan deze wetenschappelijke manier van denken. Want een meting of diagnose vangt nooit helemaal hoe iemand zich werkelijk voelt. Wat iemand werkelijk ervaart, is altijd rijker en persoonlijker dan getallen en onderzoeksresultaten ooit kunnen vastleggen. En daarin schuilt een risico: dat we het wetenschappelijke, abstracte model voor de werkelijkheid houden die het eigenlijk alleen maar probeert te beschrijven. Al in 1936 waarschuwde de Duitse filosoof Edmund Husserl hiervoor.1 Volgens Husserl hechten we zóveel waarde aan wetenschappelijke abstracties, dat deze de plaats dreigen in te nemen van wat er werkelijk aan de hand is. Dat zit zo diep verankerd, dat we het vaak niet eens meer doorhebben.

Je ziet dit terug in de NHG-standaarden die huisartsen dienen te volgen. Kijk bijvoorbeeld naar de officiële omschrijving van medisch onbegrepen klachten (SOLK): daarin wordt gesproken over klachten met “onvoldoende lichamelijke verklaring”.2 Maar het lichaam heeft wél degelijk pijn, of is wél degelijk moe — dat is de werkelijkheid en die zou verklaring genoeg moeten zijn om verder te onderzoeken. Wat ontbreekt, is juist niet die lichamelijke werkelijkheid, maar alleen de medische, abstracte, verklaring ervoor. Het model wordt op subtiele wijze verward met de werkelijkheid. En de werkelijkheid — de persoon met de klacht die wel degelijk echt is — daar kan niet meer adequaat op worden gereageerd.

Eigenlijk is dit probleem helemaal niet zo nieuw als je misschien zou denken. Al eeuwenlang worstelden artsen in het oude China met een vergelijkbaar probleem: ziekte verschijnt in eindeloos veel variaties, terwijl behandelmethoden noodgedwongen beperkt zijn. Geen enkel model, richtlijn of protocol, hoe goed dan ook, kan deze werkelijkheid compleet omschrijven. Chinese artsen losten dit niet op door te vertrouwen op vaste recepten en protocollen, maar op de voortdurende verfijning van nauwkeurige, geoefende waarneming.3 De acupunctuur zoals wij die tegenwoordig beoefenen is ontstaan vanuit deze rijke empirische traditie en heeft zich over een periode van vele eeuwen ontwikkeld tot wat die nu is.

De Chinese Geneeskunde erkent dat elke patiënt anders is, en dat klachten voor iedereen weer anders voelen. Dat maakt acupunctuur juist bij klachten waar geen medische verklaring voor gevonden kan worden heel waardevol. Want in plaats van houvast te zoeken in een medisch etiket dat er misschien wel nooit komt, wordt er vooral gekeken naar wat de persoon met de klacht daadwerkelijk voelt en ervaart, en wordt daar direct mee gewerkt. De behandeling wordt steeds opnieuw afgestemd op wat wel en niet werkt, in nauw contact tussen de persoon en de acupuncturist. Een acupuncturist kijkt daarbij heel precies: hoe beweegt en spreekt iemand, hoe voelt de pols, en hoe hangen de klachten samen met de rest van iemands leven?

Leren Doen Vragen Slagen Falen

Dit zijn overigens vaardigheden die niet zomaar uit een boekje geleerd kunnen worden. Ze kunnen alleen werkelijk ontwikkeld vanuit het directe contact tussen acupuncturist en de persoon die de klacht ervaart. Alleen door écht te luisteren, met alle zintuigen, kan de acupuncturist deze praktische ervaringswijsheid opdoen. De theorieën waarop de acupunctuur is gebaseerd zijn daarbij slechts een middel om een proces aan te gaan. Nooit een doel op zich. Ze zijn nooit een hogere waarheid die beter weet voor een ander hoe het zit. Uiteindelijk weet alleen de patiënt zelf of een behandeling wel of niet helpt, wat de werkelijke betekenis van de klacht is, én zelfs wat er nodig is om beter te worden. Het lichaam geeft vaak al signalen die in die richting wijzen, nog voordat de persoon zich daar zelf mentaal bewust van is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan veranderingen in de polsslag, gelaatskleur of de klank van de stem. Het is de taak van de acupuncturist om deze details op te merken en op gepaste manier in te grijpen, zodat dit proces zich verder kan ontwikkelen en de persoon zich kan herstellen.

De waarde van acupunctuur zit daarom misschien wel niet eens in de universele geldigheid van theorieën en modellen, maar in de voortdurende verfijning daarvan in het contact met de patiënt zelf. Dat is precies waarom deze manier van werken bij SOLK zo waardevol is. Bij SOLK ontbreekt per definitie het abstracte model, de medische diagnose. Acupunctuur heeft dat model niet nodig: er wordt gewerkt met wat er werkelijk is, en dat wordt voortdurend bijgesteld op basis van wat het proces oplevert.

Bronnen
  • 1. Husserl, E. (1936). Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzendentale Phänomenologie. (Engelse vertaling: The Crisis of European Sciences and Transcendental Phenomenology, 1970)
  • 2. NHG-Standaard Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (richtlijnen.nhg.org)
  • 3. Scheid, V. Searching for the Dao of Medicine: Landscapes of Thoughtful Practice in Late Imperial China. Berghahn Books. (open access: berghahnbooks.com)

In de praktijk

Dit artikel is bedoeld om het bredere plaatje te schetsen. Wilt u weten hoe acupunctuur kan ondersteunen bij medisch onvoldoende verklaarde klachten? Kijk dan op de pagina Onbegrepen Klachten.

Scroll naar boven